کد خبر : 8043

اکبر بیاتی| روزنامه‌نگار

جامعه انسانی در خاورمیانه، دردهایی کهنه و ساختاری دارد که برای آن درمانی نمی‌شناسد.

پیام نو| دموکراسی داروی دردهای بی درمان خاورمیانه‌ای‌هاست. مردمان این نقطه از جهان دهه ها و بلکه قرن هاست با حکومت خودکامگانی روبرو هستند که برخی از آنها با رأی به قدرت رسیده اند، اما چنان ریشه ای در زمین حکومت دوانده اند که دیگر پایین آمدنشان غیرقابل تصور است. 

فردی مانند رجب طیب اردوغان امروز در ترکیه با رأی بر اریکه قدرت نشسته است، اما چرا نمی توان تصور کرد که او روزی ترکیه را به راحتی رها کند؟

باز هم ترکیه یک نظام انتخاباتی و دموکراسی نیم بندی دارد، اما وقتی به قذافی و صدام می رسیم، داستان غم انگیزتر می شود. مردمان خاورمیانه بارها علیه حکام خود شوریده اند، اما هر کسی که آمده است همان راه قبلی را می رود. استادی داشتم که می گفت درخت قدرت در خاورمیانه، میوه اش خودکامگی است و نمی توان جز این از آن انتظار داشت. به همین دلیل در خاورمیانه همه آنقدر از تغییر شرایط ناامیدند که وقتی امکان بیابند مهاجرت می کنند. آنها می گویند خاورمیانه جای مناسبی برای زندگی نیست. جامعه انسانی در خاورمیانه دردهایی کهنه و ساختاری دارد که برای آن درمانی نمی شناسد. می خواهم بگویم درمان تمامی دردهای کهنه، دموکراسی با تمام ملزوماتش است.

به یاد دارم آن زمان که اختلاس سه هزار میلیارد تومانی رسانه ای شده بود، مصاحبه ای با سعید حجاریان داشتم و آنجا از او پرسیدم که چگونه می توان فساد را از بین برد و او گفت «دموکراسی». برایم عجیب بود و راستش این اظهار نظر را به حساب همان انتقاد کلی از اصلاح طلبان گذاشتم که می خواهند همه چیز را با دموکراسی حل کنند، حال آن که دموکراسی همه چیز نیست. 

وقتی ترامپ در سپهر قدرت در آمریکا سر برآورد به این فکر می کردم که ترامپ یک نقص بزرگ در قوی ترین و بروزترین دموکراسی را نشان داد و معلوم کرد که دموکراسی حلال مشکلات نیست. ترامپ یک دیکتاتور و عنصر هنجارشکن در جامعه جهانی بود که به هیچ قاعده ای پایبند نبود، حتی در حوزه اخلاق هم ترامپ یک عنصر ناهنجار بود، اما رأی آورد و رئیس جمهور شد. 

اما در انتخابات اخیر دیدم که عنصر قدرتمند و پرهیمنه‌ای چون ترامپ هم وقتی به دیوار سخت دموکراسی خورد، نمی تواند بماند و ریشه بزند و یاد آن پاسخ سعید حجاریان افتادم و امروز با تمام وجود می فهمم که دموکراسی با تمام لوازم ضروری‌اش حلال مشکلات است. 

مثل روز برایم روشن است که اگر جامعه آمریکا نهادهای فراگیر و مردمی قدرتمند و دموکراسی آن پایداری و استحکام نداشت شاید مثل مردم خاورمیانه تا دهه ها باید خودکامه ای مانند ترامپ را در کاخ سفید تحمل می کرد و این جادوی دموکراسی بود که دیکتاتوری چون ترامپ را هم به زیر کشید و مانع استمرارش شد.

ممکن است برخی دموکراسی را با صندوق رأی برابر کنند، اما تجربه نشان داده است که صندوق رأی به تنهایی، نه فقط رهاوردهای مبارک دموکراسی را نمی آورد که حتی ممکن است نسبت به کلیت دموکراسی تهوع ایجاد کند. دموکراسی وقتی کارکرد واقعی می یابد که بر پایه نهادهایی مدنی و پرقدرت بنا شود که ضمن مردمی بودن، هیچ فردی حتی در مقام رئیس جمهور نتواند در روند منطقی فعالیت آنها اختلال ایجاد کند. 

رسانه ها و نهادهای قضایی و انتخاباتی آمریکا در فعالیت خود آنقدر مستقل و مقتدر هستند که حتی ترامپ نمی تواند در روند فعالیت آنها مداخله کند حالا فرض کنیم اگر این نهادها نبودند، آن وقت صندوق رأی در آمریکا هم تزئینی بیش نبود، چون بدون پشتیبان از دستبرد خودکامگی ترامپ در امان نمی ماند و او از چنان انتخابات و دموکراسی، همان را بیرون می کشید که خود می خواست. 

دموکراسی همان گمشده مردم خاورمیانه است؛ همان که می تواند بینی خودکامگان قدرتمند را به خاک بمالد، فرصت رشد بدهد و هر وقت مردم به دنبال اصلاح باشند تغییرات مورد نظرشان را پیاده کند. دموکراسی همان است که می تواند جلوی زد و بند خارجی ها با حکام وطن فروش را در خاورمیانه بگیرد و سیاستمداران و متقاضیان قدرت در هر کشوری را به سمت مردمی متمایل کند که می توانند آنها را انتخاب کنند یا کنار بزنند. دموکراسی با همه ملزوماتش، همان است که خاورمیانه ای ها قرن ها برایش جنگیده اند تا کشورشان آباد، آزاد و افتخارآمیز شود.

ارسال نظر