| 20:00   
کد خبر : 12086

یادداشت اختصاصی

بسیاری از تحلیلگران حوزه امنیت بین‌الملل معتقدند جهان در سال ۲۰۲۲، آبستن حوادث ناخوشایند می‌شود.

پیام نو| با پایان سال ۲۰۲۱ میلادی و تبعات سیاسی و امنیتی به جای مانده از آن، بسیاری از مفسران و تحلیلگران حوزه امنیت بین‌الملل بر این عقیده هستند که در سال ۲۰۲۲ میلادی، جهان آبستن برخی از حوادثی می‌شود که شاید چندان خوشایند نباشد و به همین دلیل هشدارهای زیادی در این مورد با رسم‌الخط‌های گوناگون در حال مخابره است.

تهدید‌های داخلی

بر اساس آنچه از گذشته تاکنون در مورد تهدید‌های امنیتی وجود داشته باید گفت اساساً تهدید‌های سال ۲۰۲۲ همانند گذشته به دو دسته داخلی و خارجی تقسیم خواهد شد. درباره تهدید‌های داخلی؛ بر اساس آنچه در گفته‌های بسیاری از سیاستمداران دنیا در ابتدای سال ۲۰۲۲ و در اثنای به پایان رسیدن سال ۲۰۲۱ مطرح شد، پاندمی کرونا و گونه جدید آن اعم از «سویه دلتا» و «سویه اومیکرون» تهدید امنیت عمومی و سپس امنیت ملی کشورها در سال ۲۰۲۲ خواهد بود. به عنوان مثال روز جمعه مقارن با ۳۱ دسامبر ۲۰۲۱ و تنها یک روز مانده به شروع سال جدید میلادی، اولاف شولتس، صدراعظم آلمان در پیامی به مناسب فرارسیدن سال نو از شهروندان خواست با انسجام ملی زمینه غلبه نهایی بر پاندمی را فراهم کنند. 

شاید این سخنان و درخواست صدراعظم آلمان در نمای کلی موضوعی عادی به حساب بیاید، اما واقعیت این است که خیزش راست‌گراهای افراطی و پیوند آنها با جریان‌هایی که ضد واکسیناسیون به حساب می‌آیند، تهدید امنیت ملی در اواخر سال ۲۰۲۱ برای برلین به حساب ‌آمد. واقعیت این است که علیرغم توقف رشد این جریان در سطح حزبی در کشورهایی مانند آلمان، این تفکر در مقیاس‌های زیرزمینی و جنبش‌های اجتماعی همچنان دارای مقبولیت است.

بحث واکسیناسیون علیه کرونا و فعالیت گروه‌های مخالف واکسن نیز فرصتی را برای پیوند میان این دو ایجاد کرد تا با تکیه بر تئوری توطئه و ترویج بیگانه‌هراسی و مهاجرستیزی، نظر برخی از جوانان را به خود جلب کنند. این امر خصوصاً در شبکه‌های اجتماعی پررنگ بوده است. در این میان گروه‌های بیگانه‌هراس و ضدمهاجر هم بر این وضعیت دامن زدند و حالا برلین نگران تعمیق این بحران و تبدیل ان از تهدید امنیت عمومی به تهدید امنیت ملی در سال ۲۰۲۲ است. 

این ترس و واهمه صرفاً به آلمان‌ها تعلق ندارد، بلکه تمام اروپا این موضوع را برای خود تهدیدی جدی خوانده است و به همین دلیل تشدید همه‌گیری کرونا را نه‌تنها از حیث رکود اقتصادی برای خود تهدید می‌داند، بلکه از منظر اجتماعی معتقد است گسل‌های زیادی به وجود خواهد آمد. این موضوع می‌تواند فاجعه امنیتی به بار بیاورد. در موضوع کرونا هم باید متوجه باشیم این مسئله در کشورهای کمتر توسعه‌یافته می‌تواند به تشدید و سهل شدن عضوگیری از ناحیه تروریست‌ها منجر شود. به عنوان مثال در مالی، نیجریه، افغانستان، سودان، سوریه و حتی عراق به دلیل مشکلات اقتصادی و جابجایی و کوچاندن اجباری انسان‌ها، شبکه‌های مرتبط با جریان‌های تروریستی که وظیفه‌شان جذب، استخدام و سازماندهی است، فعال‌تر می‌شوند.

واقعیت این است که کرونا در کشورهای جهان سومی به دلیل عدم وجود حمایت دولتی، بهترین بستر را طی دو سال گذشته برای جریان‌های تروریستی و سپس باندهای جرایم سازمان‌یافته فراهم کرده تا از عنصر فقر، تورم، بیکاری و عدم حمایت دولتی به نفع خود استفاده کنند، از کودک ۱۲ ساله گرفته تا مرد ۵۰ ساله را به عضویت خود دربیاورند و در قبال پرداختن اندک پولی آنها را به خدمت بگیرند. در افغانستان فعلی که طالبان درآمد و کمک مالی به شهروندان این کشور را به خداوند و قضا و قدر الهی حواله می‌دهد، بدون تردید سال ۲۰۲۲ میلادی برای داعش، القاعده، شبکه حقانی، نهضت‌ اسلامی ترکستان شرقی (واقع در سینگ‌کیانک چین) و غیره از حیث جذب عناصر می‌تواند بهترین سال باشد. تبعات آن برای کشورهای منطقه هم متصور است. در نهایت این تهدید داخلی می‌تواند به تهدید منطقه‌ای یا «تهدید گسترده لکه‌ای با مقیاس متوسط و بالاتر» تبدیل شود. 

در ایالات متحده هم  تهدیدهای داخلی همچنان به قوت خود باقی است. بخشی از آن را باید در پسِ به راه افتادن مکتب «ترامپیسم» دانستِ مکتبی که در ششم ژانویه 2021 میلادی و 14 روز قبل از برگزاری مراسم تحلیف جو بایدن به عنوان چهل و ششمین رئیس جمهوری آمریکا با حمله به کاخ کنگره ایالات متحده شکل گرفت. بدون تردید این حمله که میراث توماس جفرسون، آبراهام لینکلن و جرج واشنگتن را هدف قرار داد برای آمریکایی‌ها گران تمام شد و تصاویری که از این حمله بیرون آمد، چیزی نداشت جز به مسخره گرفتن امنیت عمومی آمریکا که دموکرات‌ها آن را بر اساس دشمنی که با ترامپ داشتند به تهدید امنیت ملی تغییر دادند.

بسیاری از خبرگان سیاسی و نظامی آمریکا اخیراً طی مقاله‌ای در واشنگتن‌پست اعلام کرده‌اند افراط‌گرایی سیاسی و خیزش سفیدپوستانی که به کُلونی ترامپ متصل هستند، می‌تواند تا قبل از انتخابات سال ۲۰۲۴ به کودتا و جنگ داخلی منجر شود. در میان این نخبگان نام کسانی مانند ژنرال پل ایتون، سرتیپ استیون اندرسون و سرلشکر آنتونیو تاگوبا به چشم می‌خورد. آنها اعلام کرده‌اند اگر ویروس ترامپ به انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره سرایت کند، بدون شک اتفاقات ناگواری از حیث مواجهه اجتماعی و تبدیل شدن آن به بحران امنیتی رخ خواهد داد. 

تهدیدهای خارجی

برای اینکه بفهمیم در سال ۲۰۲۲ چه چالش‌هایی در حوزه امنیت بین‌الملل پیش روی جهان قرار دارد باید به گزارش اخیر «گروه بین‌المللی بحران» رجوع کنیم. بنا بر این گزارش، پرونده‌هایی مانند جنگ در قره‌باغ، درگیری در اتیوپی، کودتای میانمار، افزایش خشونت‌های اسرائیل علیه فلسطینیان و همچنین سلطه طالبان بر افغانستان از جمله تهدیدهای امنیت بین‌الملل خواهند بود.

از سوی دیگر در این گزارش بر مذاکرات و گفت‌وگوهای چندجانبه با مداخله سازمان ملل اشاره شده است. به عنوان مثال گفته شده در مواردی مانند افغانستان و اتیوپی که جنگ تهدیدی برای ایجاد بحران‌های انسانی منطقه‌ای است، مداخله آژانس‌های سازمان ملل مانند برنامه جهانی غذا برای مدیریت پیامدها ضروری است. در جاهای دیگر مانند لیبی و یمن، میانجی‌های سازمان ملل متحد بازیگران بین المللی هستند که بهترین موقعیت را برای تضمین قراردادهای صلح پایدار دارند. 

در این میان منازعه ایالات متحده از یک سو با روسیه و از سوی دیگر با چین که جزئی از راهبرد  و سند امنیت ملی آمریکا به حساب می‌آید، یکی از تهدیدهای امنیت بین‌الملل در سال ۲۰۲۲ به شمار می‌رود، چراکه همچنان بحث تقابل سخت میان مسکو با ناتو (نه آمریکا) در بحث اوکراین وجود دارد، به گونه‌ای که بر اساس آمار منتشر شده از سوی وزارت دفاع اوکراین، در سال ۲۰۲۱ هفت مانور نظامی در قلمروی اوکراین برگزار شده و در سال ۲۰۲۲ و بر اساس قانون تصویب شده توسط پارلمان این کشور قرار است ۱۰ مانور نظامی مشترک با ناتو برگزار شود و روسیه نسبت به این مانورها بدبین است.

تنش آمریکا با چین در مورد تایوان و تسلیح آن توسط واشنگتن حالا باعث شده پکن هم تهدیدهای نظامی خود را دوچندان کند. این در حالی است که اخیراً روزنامه اوراسیادیلی چاپ مسکو در مقاله‌ای خاطرنشان کرده موضوع فروش جنگنده‌های چندمنظوره سوخو-۳۵ به ایران که قبلاً مصر سفارش خرید آن را به مسکو داده بود، مجدداً مطرح شده و عملیاتی شدن این اتفاق نشان از آن دارد که روسیه در حال گسترش حلقه امنیتی خود در منطقه است تا تهدید ایالات متحده را کمی جلوتر از مرزهای خود پاسخ دهد.

پرونده یمن، لیبی و حتی قبرس شمالی از مواردی است که بنا بر این گزارش گروه بحران، سازمان ملل به دنبال حل و فصل آن از طریق میانجیگری خواهد رفت، اما در کنار این گزارش بد نیست نیم‌نگاهی به گزارش سازمان ملل تحت عنوان «درخواست چند ساله ۲۰۲۱-۲۰۲۲ سازمان ملل برای مبارزه با تروریسم» بیندازیم که حدود هفت ماه پیش یعنی در جولای ۲۰۲۱ تنظیم و منتشر شده است. در این گزارش چهار طیف از تهدیدهای امنیت بین‌الملل مورد اشاره قرار گرفته است. در طیف اول به مقابله با رادیکال‌سازی آنلاین، ضد روایت‌ها و ارتباطات راهبردی، مداخلات برای حمایت از جوانان و گروه‌های آسیب‌پذیر، توانمندسازی زنان، پیشگیری از خشونت علیه کودکان و ظرفیت‌سازی در جامعه مدنی اشاره شده است. 

طیف دوم، درباره اقدامات برای پیشگیری و مبارزه با تروریسم، شامل پیشنهادهایی برای مقابله با سفر تروریست‌ها، مقابله با تأمین مالی تروریسم، رسیدگی به رابطه بین تروریسم و جنایت سازمان‌یافته، بررسی معابر ورود و خروج سلاح‌های سبک و مواد منفجره دست‌ساز، تقویت و مدیریت امنیت مرزی و غیره می‌شود. طیف بعدی که به نظر می‌رسد تا حدودی هم به ایران مربوط می‌شود، در خصوص اقدامات برای ایجاد ظرفیت دولت‌ها برای پیشگیری و مبارزه با تروریسم، شامل حمایت از آسیای مرکزی از طریق برنامه اقدام مشترک و حمایت از سیستم‌های حاکمیتی و قضایی فراگیر است و بدون شک بازهم نام افغانستان و سپس پاکستان را زنده می‌کند. در نهایت طیف چهارم درباره اقداماتی جهت تضمین احترام به حقوق بشر برای همه است که حاکمیت قانون، شامل پروژه‌هایی در حمایت از قربانیان تروریسم، برنامه‌ای در مورد تعقیب، بازپروری و ادغام مجدد آنها و ابتکاراتی در زمینه حقوق بشر، هوش مصنوعی و مبارزه با تروریسم را دربرمی‌گیرد.

از سوی دیگر بحث حملات سایبری در سال ۲۰۲۲ میلادی و تخمیل هزینه‌های گزاف بر زیرساخت‌ها یکی دیگر از تهدیدهای امنیت بین‌الملل در سال جدید خواهد بود. با این حال باید منتظر بود و دید که سال ۲۰۲۲ با این همه بحران‌های به جا مانده از سال ۲۰۲۱ و چالش‌هایی که قرار است تازه متولد شوند، چگونه می‌خواهد شروع شود و در میانه راه چه شگفتی در حوزه امنیت بین‌الملل به وجود می‌آورد.

شایان ملک‌زاده

ارسال نظر