کد خبر : 10889

به‌هم‌ریختگی در اتیوپی صرفاً معضل و پرونده منطقه‌ای به حساب نمی‌آید.

پیام نو| عمر دولت بایدن هنوز یک سال نشده، اما در همین 10 ماهی که از سر کار آمدن دموکرات‌ها در کاخ سفید گذشته، سیاست خارجی متفاوتی را از ایالات متحده شاهد هستیم. سیاستی سراسر توأم با نظامی‌گری و فعل و انفعالات چندلایه که درون خود دالان‌های تاریک و روشنی را گنجانده و مشخص نیست دقیقاً قرار است واشنگتن چه سناریویی را اجرایی کند. طبیعی است راهبردهای خارجی ایالات متحده در عرصه نظامی و امنیتی نباید مشخص باشد و ابهام نصفه و نیمه‌ای را در بطن خود دارد، اما واقعیت این است که ما در حال ملاحظه جبهه‌های جدیدی از نظامی‌گری توسط آمریکایی‌ها هستیم که جغرافیای حضور بزرگترین ارتش دنیا را تغییر می‌دهد. 

چرخش به همراه شرکا

شاید خوانندگان این سطور طی ماه‌های گذشته بارها و بارها شنیده باشند که ایالات متحده قرار است به سمت شرق آسیا کوچ کند، اما در این میان چندین نکته را در نظر نگرفته یا نمی‌گیرند. شاید مبدأ سیاست فعلی ایالات متحده را تعویض قدرت در کاخ سفید بدانید، اما واقعیت این است که رؤسای جمهوری ایالات متحده که همزمان به عنوان فرمانده کل قوای این کشور هم شناخته می‌شوند، اجراکننده سیاست‌هایی هستند که در ساختار بالادستی واشنگتن مکتوب و مدون شده‌اند، بر همین اساس ما فقط می‌توانیم تاکتیک‌های متفاوت را پس از انتقال قدرت در آمریکا شاهد باشیم. 

در این میان جمهوری‌خواهان بر اساس تئوری «جیمز مونرو»، پنجمین رئس جمهور تاریخ آمریکا، از سیاست درون‌گرایی تبعیت می‌کنند؛ سیاستی که به محافظه‌کاران گوشزد می کند تا از دخالت‌های بیجا در جای جای دنیا پرهیز کنند. به صورت عملی باید «دونالد ترامپ» را دنبال‌‌کننده این سیاست دانست، اما دموکرات‌ها به گواه تاریخ راهبرد برون‌گرایی و مشارکت را دنبال می‌کنند و حالا بایدن در حال پیگیری همین موضوع در کاخ سفید است. جو بایدن پس از خارج کردن نیروهایش از افغانستان، آغازگر بحران منطقه‌ای بوده و در این میان شرکای اروپایی او هم به شدت از عملکردش در این پرونده ناراضی هستند، اما این موضوع باعث نمی‌شود آنها در سایر نقاط و پرونده‌های دیگر با یکدیگر شراکت نداشته باشند. 

بر همین اساس آمریکایی‌ها به نوعی در حال کمرنگ کردن حضور خود در منطقه هستند. همین چند روز پیش بود که واشنگتن اعلام کرد حضورش در عراق به سمت مسائل آموزشی می‌رود، اما از محورهای نظامی صرف، دوری خواهد کرد. در سوریه هم مجدداً دموکرات‌ها می‌خواهند نقش بیشتری به کُردهای مستقر در شمال این کشور بدهند و حالا در حال تقویت نظامی و سیاسی آنها هستند. در مورد یمن هم دیدیم که آمریکایی‌ها فعلاً نمی‌خواهند بیش از این به عربستان سرویس بدهند؛ به گونه‌ای که روزنامه انگلیسی «وال استریت ژورنال» در گزارشی فاش کرد مقامات ریاض از دولت آمریکا درخواست کردند برای هدف قرار دادن مواضع مورد استفاده انصارالله یمن برای حمله به عمق خاک عربستان، از سعودی‌ها حمایت اطلاعاتی و نظامی کند، اما بایدن به این درخواست پاسخ منفی داده است.

این وضعیت به خوبی نشان می‌دهد که ایالات متحده در حال تغییر اولویت‌های خود است، اما قرار نیست خاورمیانه را به صورت کامل رها کند. آنچه در این میان باید مورد توجه قرار بگیرد این است که آمریکایی‌ها حالا به سراغ چین و روسیه رفته‌اند و در حال سر و شکل دادن به ائتلافی جدید هستند. در مورد روس‌ها، تیم بایدن علناً به دنبال «آزار سیاسی» مسکو است. آنها از یک سو در حال تهدید کردن «کرملین» با نزدیک شدن به اوکراین و عضویت این کشور در ناتو هستند و از سوی دیگر در پرونده بلاروس و لهستان، اروپایی‌ها را به تقابل و تحریم مسکو و مینسک تشویق می‌کنند. در مورد چین هم شاهد هستیم واشنگتن ائتلافی متشکل از هند، استرالیا، تایوان، کره‌جنوبی و ژاپن را تشکیل داده تا بتواند رشد اقتصادی و نظامی پکن را کُند کند. 

این‌ها پرونده‌هایی است که نشان می‌دهد آمریکا و شرکای اروپایی و حی غیراروپایی‌اش در حال چرخش در سیاست خارجی خود هستند، اما یک اتفاق بسیار مهم در حال رخ دادن است که مبدأ آن را باید آفریقا دانست. 

اتیوپی، شاخ‌آفریقا و منافع مکرر 

از زمانی که بایدن روی کار آمده شاهد بودیم چندین کشتی جنگی آمریکا در دریای سرخ و نزدیکی خلیج عدن حضور پیدا کردند و بهانه آنها مبارزه احتمالی با تروریست‌هایی بود که در مرکز آفریقا حضور دارند. منظور آنها نیجر و نیجریه بود، اما از چند روز پیش مشخص شد آنها برای شاخ آفریقا و در صدر آن، «اتیوپی» خواب‌هایی دیده‌اند. اگر به جای‌گیری کشورها در شاخ آفریقا توجه کنیم می‌بینیم که سومالی، جیبوتی و اتیوپی از کشورهای مهم این منطقه به حساب می‌آیند، اما از نظر وسعت و دسترسی، اتیوپی از دو کشور دیگر اهمیت بیشتری دارد. 

این کشور از منطر وسعت و میزان وجود معادن، اهمیت قابل توجهی برای آمریکایی‌ها و سپس چین و اروپا دارد. از سوی دیگر این کشور را درگاه ورودی شاخ آفریقا به مرکز قاره سیاه می‌دانند، اما باید از این ویژگی‌ها گذر کرد. همه به یاد دارند در سال 2019 میلادی، آبی احمد، نخست‌وزیر فعلی اتیوپی به دلیل فائق آمدن بر درگیری‌های داخلی برنده جایزه صلح نوبل شد و در آن زمان بسیار سر و صدا به پا کرد. بسیاری از تحلیلگران منتقد امنیتی که در آمریکا یا سایر سرزمین‌های غربی حضور داشتند به این نکته اشاره کردند که بدون شک این اقدام یک سناریوی بزرگ در پس خود دارد؛ چراکه سال‌های سال است واشنگتن در بخش نوبل صلح، اعمال نفوذ می‌کند و این بار هم احتمالاً چنین اتفاقی افتاده است. 

به نظر می‌رسد این تحلیل حالا واقعیت پیدا کرده است؛ چراکه نخست‌وزیر به ظاهر معطوف اتیوپی اعلام کرده از 23 نوامبر شخصاً به خط مقدم درگیری با نیروهای شبه‌نظامی تیگرای (شمال کشور) خواهد پیوست. این درگیری‌ها که از سال گذشته آرام آرام به یک نبرد داخلی تبدیل شده و حالا آبی احمد، دولتش را در آستانه سقوط می‌بیند، به حدی وخیم شده که میلیون‌ها آواره و هزاران نفر کشته بر جای گذاشته است. از سوی دیگر دولت اتیوپی رسانه‌هایی مانند بی.بی.سی و آسوشیتدپرس را از تهیه گزارش در این کشور منع کرده و خبرنگاران آن را اخراج کرده است. 

حالا این درگیری به حدی برای آمریکا و اروپا مهم قلمداد می‌شود که روز گذشته (سه‌شنبه) شبکه خبری سی.ان.ان به نقل از سه مقام نظامی آمریکا اعلام کرد نیروهای ویژه آمریکا و سه فروند کشتی جنگی مستقر در جیبوتی برای انجام عملیات تخلیه احتمالی از اتیوپی آماده می‌شوند. این منابع اعلام کرده‌اند پیشروی گروه‌های مسلح متحد علیه دولت اتیوپی به سمت جنوب پایتخت (آدیس آبابا) باعث نگرانی فزاینده ایالات متحده در مورد وخامت اوضاع امنیتی شده است و سه فروند کشتی جنگی آبی-خاکی مستقر در خاورمیانه، «یو.اس.اس اسکس»، «یو.اس.اس پورتلند» و «یو.اس.اس پرل هاربر» برای ارائه پشتیبانی و کمک به عملیات تخلیه در صورت لزوم، در آمادگی کامل قرار دارند. 

سفارت آمریکا در «آدیس آبابا» هم مجدداً به اتباع خود در اتیوپی درباره حمله تروریستی احتمالی در پایتخت و دیگر مناطق این کشور هشدار داد و از آنها خواست هر چه زودتر این کشور را ترک کنند، اما در این پروژه، آمریکایی‌ها تنها نیستند. به عنوان مثال سفارت فرانسه در «آدیس آبابا» در ایمیلی به اتباع خود در اتیوپی علام کرده که از تمامی اتباع خود به طور رسمی خواسته می‌شود تا بدون تأخیر این کشور را ترک کنند. این سفارت در ایمیل خود تصریح کرده است با رزرو صندلی در پروازهای تجاری، تخلیه اتباع خود را تسهیل خواهد کرد. آنتونیوگوترش، دبیرکل سازمان ملل هم با هماهنگی میانجی اتحادیه آفریقا، تماس‌های تلفنی را به طور جداگانه با آبی احمد، نخست وزیر اتیوپی و گبرمیشل، رهبر جبهه آزادیبخش خلق تیگرای برقرار کرد و از دو طرف درخواست کرد به درگیری پایان داده و مذاکرات جامع را برای حل بحران آغاز کنند.

این روند به خوبی نشان می‌دهد به‌هم‌ریختگی در اتیوپی صرفاً معضل و پرونده منطقه‌ای به حساب نمی‌آید، بلکه دخالت آمریکا و فرانسه نشان می‌دهد ما شاهد «مخاصمه مسلحانه شبه‌بین‌المللی» هستیم. بدون تردید اگر ایالات متحده مداخله نظامی در اتیوپی را کلید بزند (ولو به جهت تخلیه اتباع خود) ما شاهد سناریوی جدیدی خواهیم بود که می‌تواند پای ارتش فرانسه و سایر شرکای آمریکا در ناتو و آفکام را به این کشور باز کند.

شایان ملک‌زاده

ارسال نظر