| 02:32   
کد خبر : 12167

یادداشت اختصاصی

بنا بر آنچه که دولت ایالات متحده و عراق طی ماه‌های اخیر اعلام کرده بودند، نظامیان آمریکا در تاریخ 31 دسامبر 2021 از عراق خارج شدند که البته این موضوع در لفظ به عنوان خروج ارزیابی می‌شود اما در باطن چنین اتفاقی رخ نداده است.

پیام نو| بازی با کلمات و واژه‌ها در عالم سیاست و علم حقوق معنا و نتیجه‌های مختلفی به بار می‌آورد و این موضوع دقیقاً همان چیزی است که دیپلمات‌ها از آن مکرراً استفاده می‌کنند. در علم حقوق (به خصوص حقوق قراردادهای بین‌المللی و بین‌دولی) حساسیت بر سر نگارش متن به حدی است که شاید جابجا شدن یک کلمه توسط یکی از طرفین مذاکره به مذاکرات مجدد و یا ابطال قرارداد و فسخ روند جاری مذاکره شود که در قضیه برجام آنرا به وضوح ملاحظه کردیم. اما در عالم سیاست شاید جابجایی کلمات چندان آثار سویی از منظر حقوقی به جای نگذارد ولی می‌تواند معنا و مفهوم یک عمل منشعب از فعل و انفعال سیاسی را قابل توجیه کند یا آنرا در مرحله حصول نتیجه تغییر دهد.

دومین خروج از بغداد

با عنایت به این پیش‌فرض حالا اگر در مورد خبری که چند روزیست در فضای مجازی دست به دست می‌شود بیشتر تعقل و تأمل کنیم، می‌توانیم به این مفهوم برسیم که تغییر واژه‌ها در سیاست بین‌الملل خیلی ساده‌تر از علم حقوق انجام می‌شود ولی آثار آن عمیق‌تر به نظر می‌رسد. طی روزهای اخیر، اخبار زیادی در مورد خروج نظامیان آمریکا از بغداد منتشر شده است.

ریشه این مساله به سوم ژانویه 2020 و زمانی که سردار قاسم سلیمانی و ابومهدی المهندس توسط آمریکایی‌ها در فرودگاه بغداد ترور شدند، برمی‌گردد. از آن موقع طیف‌های سیاسی شیعیان عراق در پارلماناین کشور درخواستی را مطرح کردند که در چارچوب آن باید دولت مستقر در بغداد، فشار مضاعف خود را به نیروهای آمریکایی‌ برای خروج از این کشور افزایش بدهند. در این مدت بارها و بارها تحصن‌های زیادی در منظقه سبز بغداد (منطقه خضرا) علیه نظامیان آمریکایی انجام شد تا این خروج شدت بگیرد. از سوی دیگر ایالات متحده هم مدعی آن بود که حملات راکتی به بغداد و اطراف سفارت این کشور از سوی جریان‌های مقاومت این کشور انجام شده است ولی این مساله بارها از سوی حشدالشعبی و زیرمجموعه‌های آن تکذیب شد.

به هر ترتیب بنا بر آنچه که دولت ایالات متحده و عراق طی ماه‌های اخیر اعلام کرده بودند، نظامیان آمریکا در تاریخ 31 دسامبر 2021 از عراق خارج شدند که البته این موضوع در لفظ به عنوان خروج ارزیابی می‌شود اما در باطن چنین اتفاقی رخ نداده است. اگر بخواهیم بی‌حاشیه و کاملاً منطقی در مورد خبر مذکور تحلیل ارائه کنیم باید بگوییم که این خروج صرفاً یک ادعای سیاسی به حساب می‌آید، نه یک واقعه میدانی یا نظامی.

به یاد داریم که ایالات متحده پس از حمله به عراق در سال 2003 میلادی، در سال 2011 یه با عبارتی هشت سال پس از آن روزها از این کشور خارج شد. همه در آنموقع جشن و پایکوبی به راه انداختند و معتقد بودند که نظامیان تحت امر پنتاگون دیگر به بغداد بازنمی‌گردند، اما این تحلیل هم غلط از آب درآمد. بحران تروریستی در شامات و ظهور داعش که محققان حوزه تروریسم‌شناسی و تحلیلگران جهان عرب مانند عبدالباری عطوان از آن به عنوان «تولد اهریمن» یاد می‌کنند، در سال 2014 موجب شد تا باز هم بغداد به واشنگتن رو بزند و از ارتش تحت رهبری باراک اوباما کمک بخواهد.

دلیل این امر هم مشخص بود؛ ارتش عراق سر و پا با ادوات نظامی آمریکایی تسلیح شده بودند و از سوی دیگر طراحی واحدهای این ارتش دقیقاً توسط پنتاگون و فرماندهان آن انجام شده بود که آموزش‌های نظامی را هم باید به این پکیج اضافه کنیم. همین موضوع را باید در مورد قانون اساسی عراق هم مدنظر قرار داد. شاید بسیاری از خوانندگان این سطور ندانند، اما باز هم باید این واقعیت را اعلام کرد که قانون اساسی کنونی عراق توسط «برت مک گورگ» که در آن زمان مشاور عالی سفیر آمریکا در عراق به حساب می‌آمد تنظیم شد.

در آن موقع بوش پسر طی حکمی «پل برمر» را به عنوان نماینده ریاست جمهوری در عراق منصوب کرد و او به عنوان اولین حاکم غیرنظامی ارشد عراق به مدت 1 سال و دو ماه بغداد را بر سر انگشتانش می‌گرداند. در همان موقع بود که برت مک گورگ پی‌ریزی قانون اساسی جدید عراق پس از سقوط حکومت بعث را در پشت پرده کلید زده بود که در نهایت شیعیان، نخست‌وزیر را انتخاب می‌کنند، اهل تسنن اقدام به انتخاب نماینده پارلمان کردند و کُردها هم رئیس جمهوری را معرفی کردند. این روند تا به امروز هم اجرایی می‌شود و باید گفت که نه تنها آرگونومی نظامی، بلکه ساختار سیاسی عراق را هم آمریکایی‌ها پایه گذاشتند و این سال‌ها به نفع خود از آن بهره بردند. حالا هم به زعم بسیاری از تحلیلگران و مفسران، انتشار خبر «دومین خروج آمریکا از عراق» به معنای آن است که آمریکایی‌ها از خاک همسایه غربی ایران اخراج شده‌اند.

بوی باروت بلند می‌آید؟

در سوی مقابل، عده‌ای دیگر از تحلیلگران به این جمع‌بندی رسیده‌اند که بر اساس داده‌های میدانی و ماهواره‌ای، نمی‌توان از لفظ اخراج یا خروج برای نظامیان آمریکایی استفاده است، بلکه باید «جابجایی» را جایگزین این الفاظ کنیم. در این میان روزنامه نیویورک تایمز به نقل از مقامات پنتاگون، اعلام کرد که بدون اینکه حتی یک نظامی از عراق خارج شود، عنوان «مستشاری» به آنها اختصاص داده شده و این بدان معنی است که بحث خروج کاملاً منتفی است که با نگاهی به گذشته و بازگشت نظامیان آمریکایی به عراق در سال ۲۰۱۴، مشخص می‌شود که هیچگاه بحث خروج از این کشور در کار نبوده است.

در این میان یکی از تحلیل‌های نسبتاً منطقی را «اندیشکده ایتالیایی مطالعات سیاست بین‌الملل» (ISPI) ارائه داده است. این اندیشکده که در رُم مستقر است در آخرین گزارش خود که به تاریخ 31 دسامبر منتشر کرده، اعلام می‌کند که عقب نشینی آمریکا بیشتر نمادین به حساب می‌آید؛ چراکه تقریباً 2000 تا 2500 سرباز آمریکایی (بدون احتساب پیمانکاران) در عراق باقی خواهند ماند. با توجه به اینکه مأموریت آمریکایی قبلاً به یک عروند عمدتاً آموزشی و مشاوره‌ای تبدیل شده بود، نقش این سربازان باقیمانده تا حد زیادی بدون تغییر خواهد بود و مجوز قانونی داخلی برای حضور رزمی آمریکا در عراق (توافق بغداد – واشنگتن) همچنان به قوت خود باقی است. بنابراین، هر اهرم و منافع تثبیت کننده‌ای که از حضور نظامی آمریکا در عراق قبل از دسامبر 2021 نشأت گرفته باشد، احتمالاً پس از آن بدون تغییر باقی خواهد ماند.

در نمای دیگر این انستیتوی مطالعاتی در گزارش خود آورده است که بر خلاف خروج سال 2011، ایالات متحده احتمالاً عمیقاً درگیر نظارت و سرکوب تهدید تروریستی گروه‌هایی مانند داعش خواهد بود. در حالی که دولت اوباما مشتاق بود از جنگ در عراق عبور کند (تا حدی برای اینکه بتواند آمریکا را به رقابت نزدیک به همتایان آسیایی به خصوص چین برساند)، این درس آموخته شده است که بهترین راه برای محافظت از شرق محوری، حفظ تهدیدات منطقه‌ای در خاورمیانه است. غرب آسیا با توجه به نگرانی فزاینده در مورد ظهور مجدد داعش و القاعده پس از خروج آمریکا از افغانستان و ادامه ماموریت ایالات متحده در شمال شرق سوریه، بعید است که دولت بایدن خود را از وضعیت امنیتی در عراق رها  و خارج کند.

از سوی دیگر این اندیشکده معتقد است که درگیری و نزاع سیاسی میان اقلیم کردستان عراق و دولت مرکزی که از مشیء اعراب تبعیت می‌کند، همچنان و به صورت بالقوه وجود دارد و اضافه بر آن داعش هم اخیراً تحرکات خود را در اطراف کردستان عراق تشدید کرده است.  در این میان باید به این نکته توجه کرد که اساساً بسیاری معتقدند بر اساس اسنادی که در دست ساختار امنیتی و نظامی عراق قرار دارد، آمریکایی‌ها بارها و بارها به داعش کمک لجستیکی کرده‌اند و حتی در برخی از مقاطع فرماندهان این جریان تروریستی را جابجا کرده بودند که این موضوع می‌تواند باعث شود تا واشنگتن از اهرم داعش، ترور و تروریسم به نفع خود برای ابقاء در عراق استفاده کند.

در پایان باید متذکر شد که حشدالشعبی و شاخه‌های زیر مجموعه آن تهدید کرده‌اند که اگر آمریکایی‌ها از عراق خارج نشوند، با زور آنها را بیرون خواهند کرد که این موضوع می‌تواند به معنای آن باشد که در آینده باز هم بوی باروت در منطقه خضراء به مشام خواهد رسید. حال باید دید که تناقض‌گویی‌ها در بغداد آنهم در مورد استعمال لفظ «اخراج یا ابقاء آمریکایی‌ها» چگونه قرار است معنا و بیش از این تحلیل شود.

شایان ملک‌زاده

 

 

 

 

ارسال نظر